عینک - آموزشی - مبانی ساخت عینک های طبی - فصل هفتم

آموزشی

کلیات نصب (فیتینگ) عدسیهای تدریجی (پروگرسیو)

به مجموعه اعمالی که جهت نصب عدسی تدریجی برروی عینک انجام می شود، در اصطلاح رایج، فیتینگ اطلاق می گردد. معمولا،ً هر کارخانه ی سازنده ی عدسی تدریجی، دارای یک کارت مرکز یاب ویژه ی محصولات خود می باشد؛ که بررسی همه آنها در این بحث نمی گنجد. لذا، در اینجا فقط به توضیح یک روش و تکنیک اندازه گیری متداول که برای نصب اغلب عدسیهای تدریجی به کار می رود، بسنده می کنیم؛ که به شرح زیر می باشد :

1 ـ مقدار PD هر چشم را جداگانه و دقیق با PD متر و یا وسیله ی دقیقی اندازه گیری نمائید.

2 ـ انتخاب فریم : در انتخاب فریم، علاوه بر رعایت فاکتورهای زیبایی، توجه به مسائل فنی فریم ( از قبیل رعایت زاویه پانتوسکوپیک [Pantoscopic Tilt ] وارتفاع فیتینگ کراس و فاصله ی سطح پشت عدسی تا رأس قرنیه: [ Vertex Distance:VD ] طبق کارت شناسایی کارخانه ی سازنده که معمولا در اختیار توزیع کنندگان و سازندگان عینک قرار می گیرد ) امری است الزامی. (انتخاب فریم های پد دار با میدان دید کافی در اولویت قراردارند).

در صورت عدم دسترسی به اطلاعات فوق، می توانید از کلیات نصب پیشنهادی زیر استفاده نمائید:
زاویه ی فریم نسبت به صفحه ی صورت که همان زاویه پانتوسکوپیک (Pantoscopic Tilt) گفته می شود، بین 10 الی 12 درجه پیشنهاد می شود. ارتفاع فیتینگ کراس را که در حد فاصل نقطه ی (+) فیتینگ کراس تا حدود حداقل4 میلی متر زیر خط دایره ی دید نزدیک عدسی مورد نظر می باشد را محاسبه و از آن استفاده نمائید.
فاصله ی سطح پشت عدسی تا رأس قرنیه که همان (Vertex Distance : VD ) می باشد، حدود 14 میلی متر پیشنهاد می شود؛ که توسط وسیله ای بنام دیستومتر اندازه گیری می گردد (صفحه44). در صورت عدم دسترسی به وسیله ی فوق، می توانید محل علامت گذاری شده ی طلق را سوراخ نموده و یک میله ی مدرجی از آن عبور دهید و با پلک چشم بسته بیمارمماس نمائید و در محاسبه، یک میلی متر به خاطر ضخامت پلک، به آن اضافه نمائید .در پایان، با در نظر گرفتن فاکتورهای زیبایی و موارد فوق، اقدام به تنظیم کامل عینک برروی صورت بیمار نمائید.

3 ـ اگر فریم فاقد طلقهای پلاستیکی باشد، تهیه ی آنها ضروری است .

4 ـ عینک طلق دار را برروی صورت بیمار تنظیم نموده، در حالی که بیمار به طور مستقیم به مقابل نگاه می کند، خطی افقی که از میان مردمک چشم عبور و آن را به دو نیم تقسیم نماید، روی طلق پلاستیکی عینک برای هر دو چشم رسم نمائید. (شکل زیر)

شکل 1

5ـ عینک را از روی صورت بیمار برداشته و برروی کارت مرکزیاب کارخانه ی سازنده ی عدسی قرار دهید؛ وآن را طوری تنظیم نمائید که دماغه ی عینک، درست در وسط الگوی کارت که دارای خطوط همگرای مورب می باشد، قرار گیرد. سپس، خطوط افقی رسم شده برروی طلق را برمحور افقی مدرج کارت، منطبق نمایید و مقدار PD هر چشم را که قبلاً اندازه گیری شده، به صورت خطی عمودی که خط افقی قبلی را قطع می کند برروی طلق، نشانه گذاری کنید. (شکل زیر)

شکل 2

6 ـ در این حالت، ارتفاع هر چشم را روی کارت مرکزیاب بخوانید. (ارتفاع فیتینگ کراس = فاصله ی عمودی از نقطه ی فیتینگ کراس تا سطح اریب داخلی حدقه ی پایینی عینک می باشد) که این ارتفاع به نسبت کارایی آن برای بیمار، قابل تغییر می باشد.

اندازه گیریهای فوق را در پرونده بیمار ثبت نموده و عدسیهای آماده را دورتراشی و برروی عینک نصب نمائید.

در صورت عدم دسترسی به PD متر و یا کارت مرکز یاب کارخانه و یا در صورت تراش دستی عدسی ، می توانید از روشهای متناوب زیر استفاده نمائید.

روشهای متداول جهت اندازه گیری و نصب عدسیهای تدریجی

گذاشتن علامت + بر روی عدسیهای طلقی عینک :

در این روش، حداقل وسایل، مورد نیاز است . به طوری که تنها از یک روان نویس ویک عینک طلق دار شفاف به شرح زیر استفاده می گردد:

1- فریم را به طور کامل بر روی صورت بیمار تنظیم نمایید.

2- خود را به صورت هم سطح با بیمار و در فاصله ی 40 سانتیمتری او قرار دهید.

3- چشم راست خود را بسته و از بیمار بخواهید که به چشم چپ شما نگاه کند.

4- از آنجا که هیچ خط کشی بکار گرفته نمی شود، با استفاده از یک روان نویس، علامت + را بر روی عدسی طلقی سمت راست عینک بکشید. علامت + می بایست، درست در روی مرکز مردمک چشم راست قرار گیرد.

5- چشم چپ خود را ببندید و از بیمار بخواهید به چشم راست شما نگاه کند. سپس، یک علامت + برروی عدسی طلقی سمت چپ عینک و درست روی مرکز مردمک چشم بیمار بکشید.

6- از آنجا که در حین علامت گذاری مرکز مردمک ، دست تکان می خورد و یا اینکه سر بیمار حرکت می کند، لازم است که بعد از اتمام کار، این علامت گذاری، مجدداً کنترل شود. اگر بیمار اندکی سرخود را به یک طرف حرکت دهد، در مقدار PD تاثیر می گذارد.

7 – هنگامی که یقین حاصل کردید مراکز مردمکها به طور صحیح علامتگذاری شده، عینک را از روی چشم بیمار برداشته و فواصل بین وسط دماغه تا فیتینگ کراس ها را با استفاده از کارت مرکزیاب کارخانه ی مربوط اندازه گیری و ثبت نمائید. ارتفاع فیتینگ کراس و مقدار PD هر چشم را می توان، با وسط قراردادن دماغه ی عینک بر روی الگوی تنظیم موجود در وسط کارت مرکزیاب ( که دارای خطوط اریب می باشد ) کنترل نمود. خطوط افقی موجود بر روی طلق، در حالی که ارتفاع فیتینگ کراس در سطح صفر قرار دارد، می بایست منطبق و یا موازی با محور افقی چارت مرکزیابی باشد.

در این وضعیت است که می توان ارتفاع فیتینگ کراس (همان طور که قبلاً درج شده: حداقل فاصله ی ارتفاع می بایست حد فاصل میان نقطه ی فیتینگ کراس تا حدود حداقل4 میلی متر زیر خط دایره ی دید نزدیک باشد) و مقدار P.D هر چشم را معین نمود. (جهت راهنمایی: طرز قرار دادن عینک طلق دار علامت گذاری شده برروی کارت را می توانید ازشکل2 کمک بگیرید.)

تعیین قطر عدسی:

جهت به دست آوردن قطر عدسی مورد نیاز، می بایست فریم طلق دارعلامت گذاری شده را همان طور که در شکل زیر مشاهده می کنید، روی کارت مرکز یاب کارخانه قرار داده ، اندازه ی عدسی مورد نیاز را محاسبه نمائید (در صورت عدم دسترسی به کارت مرکز یاب کارخانه، می توانید از کارتهای مرکز یاب موجود استفاده نمائید) بدین صورت که ابتدا ، PD یا فیتینگ کراس را روی کارت مرکز یاب تنظیم نمائید؛ سپس، فاصله ی PD یا فیتینگ کراس تا دورترین نقطه ی فریم را اندازه گیری نمائید . این فاصله نصف قطر عدسی مورد نیاز است . ( برای بدست آوردن این فاصله از خط کش هم می توانید استفاده کنید.) با دو برابر کردن این فاصله ، قطر عدسی مورد نیاز به دست می آید . از این روش می توان جهت دور تراشی عدسی استفاده نمود. بدین جهت می بایست، عینک طلق دار را از عینک جدا نموده و نقطه ی فیتینگ کراس طلق را، منطبق بر فیتینگ کراس عدسی قرار داده ومحور افقی علامت گذاری شده برروی طلق را، منطبق یا موازی با خط محور افقی عدسی قرار داده وسپس دور عدسی را با یک روان نویس خط کشی نموده و سپس، چیپرو دورتراشی کنید.

شکل 3

استفاده از فرایند نقطه ی قرمز به منظور تعیین محل فیتینگ کراسها

برای تعیین موقعیت فیتینگ کراس، روش قبلی را به کار برده؛ با این تفاوت که به جای علامت + ، از یک نقطه ی قرمز استفاده نمائید. و یا اینکه در مرکز + ، یک نقطه ی قرمز بکشید. زمانی که اندازه گیری ها خاتمه یافت، ازبیمار بخواهید که به طور مستقیم، به یک شیئی نسبتاً سفید ی که در فاصله ای دور قرار دارد، نگاه کند.

در صورتی که بیمار به طور صحیح از میان نقطه ی قرمز به آن شیئی نگاه کند، شییء مذکور به رنگ صورتی دیده می شود. بدین منظور، ابتدا یک چشم بیمار را می پوشانیم و از بیمار می خواهیم که به شی ء مربوط نگاه کند. اگر بیمار برای اینکه شی ء را به رنگ صورتی ببیند، مجبور شود که سر خود را حرکت دهد، آن عدسی می بایست مجدداً علامتگذاری شود. همین عمل را برای چشم دیگر نیز انجام می دهیم .

توجه : در کلیه ی مراحل تراش، نصب و کنترل نهایی روی صورت بیمار، ثبات علائم ظاهری عدسی ضروری می باشد.

کنترل توان دور ـ مقدار منشور ـ توان نزدیک ـ توان افزون

برای اندازه گیری توان دید دور یک عدسی تدریجی، می بایست محلی از عدسی که دایره و یا قوس دید دور در آن قرار گرفته، در جلوی روزنه ی لنزمتر قرار گیرد (شکل4).

شکل 4

این محل توسط کارخانه ی تولیدکننده، مشخص شده و به نقطه ی عطف دور معروف است . منشور را در محل نقطه ی عطف اصلی (نقطه ی عطف منشور ) اندازه گیری می کنند. (شکل5)

شکل 5

در نیمه ی پائین عدسی، نشانه ی منشور محو می شود، زیرا کریدور ( کانال ) تدریجی در نقطه ی عطف اصلی شروع می گردد. همانند کلیه ی عدسیهای چند کانونه، توان بخش دید نزدیک عدسیهای تدریجی، بستگی به توان بخش دید دور و مقدار افزون دارد؛ و اندازه ی آن می بایست در وسط دایره ای که نشانگر مرکز توان دید نزدیک است، خوانده شود. (شکل6) این نقطه، توسط کارخانه ی سازنده ی عدسی تعیین و نقطه ی عطف نزدیک خوانده می شود.

شکل 6

اگرچه شکل6 نشان می دهد که افزون نزدیک با استفاده از توان سطح پشت عدسی اندازه گیری می شود، اما به منظور تعیین دقیق ترین مقدار، عدسی را می بایست پشت و رو کرد؛ و مقادیر توان دور و نزدیک را خواند؛ و نهایتاً مقدار افزون را محاسبه کرد. (شکل7)

شکل 7

به طور خلاصه عدسیهائی که توان آنها کم است و مقدار افزون پایینی دارند، برای اندازه گیری ها از سطح داخل عدسی استفاده می شود. اما برای عدسیهائی که توان دور آنها بالا و یا مقدار افزون آنها زیاد است و یا اینکه ، هم توان دور بالا و هم افزون بالائی دارند، اندازه گیری سطح بیرونی عدسی، مناسب تر و دقیق تر است .

کنترل نهایی

پس از انجام مراحل فوق، عینک را برروی صورت بیمار مرکز یابی و آزمایش نمائید . پس از نصب صحیح ، عینک را برروی صورت بیمار نهاده و فواصل دور ، میانی و نزدیک را به وی نشان دهید؛ و معایب و محاسن عدسی را متذکر شوید؛ و متعاقباً تاکید نمائید که استفاده دائم از عینک، پذیرش آن را سرعت می بخشد. که معمولا این پذیرش، بستگی به تمایل افراد دارد. در این زمینه دو گروه را می توان ذکر نمود:

1- افراد مستعد برای استفاده از عدسیهای تدریجی:

این افراد، کسانی هستند که می خواهند از دید نزدیک جهت انجام یک کار خاص استفاده کنند و ترجیح می دهند که عدسی عینک آنها، برای دید نزدیک نامرئی باشد؛ و یا کسانی که از پرش تصویر ناراحت می شوند و یا نسبت به خط مجزا کننده دید دور و نزدیک حساسیت نشان می دهند.

2- اشخاصی که در استفاده از عدسیهای تدریجی جنبه های منفی بیشتری از خود نشان می دهند:

این اشخاص، کسانی هستند که دارای بیماریهایی نظیر لقوه (لرزش اندام )، مشکلات تعادلی ، سرگیجه و یا مشکلات گوش داخلی می باشند، و یا کسانی که دارای گردن بسیار کوتاه ، قد و قواره بسیار کوچک و یا افرادی که دارای آرتروز گردن و یا شانه می باشند.

در پایان، شایان ذکر است که دقت در انتخاب افراد، جهت استفاده از عدسیهای تدریجی و مشورت با پزشک معالج و تهیه ی فریم مناسب و تنظیم درست آن برروی صورت بیمار واندازه گیریهای دقیق مربوط و نصب صحیح عدسی، امری است الزامی .

برگشت به مبانی ساخت عینک های طبی | برگشت به فصل هفتم

تهیه و تنظیم : علی و جعفر انصاری نکو

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.